Reklama
W historii współczesnych sił powietrznych niewiele maszyn zyskało tak ikoniczny status jak A-10 Thunderbolt II. Zaprojektowany w czasach zimnej wojny i znany pod pieszczotliwą nazwą „Warthog”, ten opancerzony samolot szturmowy od dekad budzi podziw żołnierzy piechoty i entuzjastów lotnictwa. Mimo legendy, jaką obrosła ta maszyna, coraz częściej słychać jednak głosy, że jej czas nieubłaganie dobiegł końca. W erze nowoczesnych konfliktów zbrojnych, zmieniającej się technologii i ewoluujących doktryn wojennych, A-10 to relikt zamierzchłej przeszłości – w pewnych aspektach jeszcze groźny, ale ogólnie nieprzystosowany do realiów XXI. wieku.
Narodziny latającej bestii
A-10 został stworzony z myślą o jednym celu: bliskim wsparciu wojsk lądowych na polu bitwy, przede wszystkim w starciu z sowieckimi kolumnami pancernymi w Europie Środkowo-Wschodniej. W jego sercem jest legendarne działko GAU-8 Avenger, zdolne w teorii do rozprucia najcięższych czołgów wroga. Solidna konstrukcja, opancerzona kabina pilota, zdolność do operowania z prymitywnych pasów startowych – to wszystko sprawiało, że był nieocenionym narzędziem wsparcia. Ale właśnie w tej przeszłości tkwi problem. A-10 był projektowany na potrzeby wojny, która nigdy się nie wydarzyła. Dziś coraz trudniej znaleźć dla niego względnie bezpieczne miejsce na polu bitwy, ale nawet w przeszłości wcale nie radził sobie tak dobrze, jak się powszechnie sądzi.
Rozdmuchana legenda
Wiele z legendy A-10 Thunderbolt II jako „pogromcy czołgów” ma swoje źródło w wojnie w Zatoce Perskiej z 1991 r. Tuż po zakończeniu operacji Desert Storm, czyli wyzwolenie Kuwejtu spod irackiej okupacji, pojawiły się niezwykle entuzjastyczne doniesienia o skuteczności A-10. Jednak po latach okazało się, że pierwotne doniesienia o jego skuteczności były mocno przesadzone i dość mocno rozmijały się z rzeczywistością. Dziś, dzięki analizom powojennym, lepiej rozumiemy, jak wyglądają faktyczne zasługi tej maszyny.
Pierwotnie szacowano, że samoloty tego typu zniszczyły ponad 1000 irackich czołgów, tysiące pojazdów opancerzonych i systemów artyleryjskich, przy okazji biorąc udział w setkach misji bliskiego wsparcia. Media i wojskowi rzecznicy przedstawiali A-10 jako niekwestionowanego bohatera operacji, który dzięki swojemu działku GAU-8 Avenger kosił irackie jednostki pancerne niczym przysłowiowy chłop zboże. Dzięki tej propagandzie maszyna szybko zyskała status kultowy.
Legendarne działko GAU-8 Avenger, zdolne w teorii do rozprucia najcięższych czołgów wroga.
Kilka lat po zakończeniu wojny, amerykańskie siły zbrojne – szczególnie USAF (United States Air Force) i Defense Science Board – przeprowadziły dokładną analizę pola bitwy, porównując rzeczywiste straty sprzętowe Iraku z tym, co przypisywano lotnictwu (w tym A-10). Wnioski z tych badań były rozczarowujące.
Liczba zniszczonych czołgów przez A-10 była znacznie niższa, niż pierwotnie raportowano — rzeczywisty wkład A-10 w niszczenie czołgów plasował się na poziomie poniżej 100 maszyn, a większość strat pancernych została spowodowana przez śmigłowce AH-64 Apache, lotnictwo taktyczne (np. F-111) oraz artylerię i siły lądowe. Wielokrotnie przypisywano A-10 zniszczenie celów, które były już porzucone, uszkodzone wcześniej lub zupełnie niezwiązane z walką (np. stanęły z braku paliwa).
Wbrew popularnemu mitowi, działko GAU-8 nie było głównym narzędziem niszczenia czołgów. Zazwyczaj używano bomb kierowanych lub rakiet – skuteczniejszych na duże odległości. Samo działko miało ograniczoną możliwość penetracji nowoczesnych pancerzy (chyba że strzelano od tyłu lub z góry).
Wiele z misji A-10 kończyło się atakiem na cele nieopancerzone lub drugorzędne: pojazdy zaopatrzenia, ciężarówki, punkty łączności. Były one ważne z punktu widzenia paraliżu irackiej logistyki, ale dalekie od prestiżowego polowania na czołgi oraz bojowe wozy piechoty.
Wiele z misji A-10 w 1991 roku kończyło się atakiem na cele nieopancerzone lub drugorzędne: pojazdy zaopatrzenia, ciężarówki, punkty łączności.
Należy pamiętać, że wstępne raporty były oparte na zgłoszeniach pilotów działających często w warunkach stresu bojowego i brakowało czasu na obiektywną weryfikację tych meldunków. To naturalne, że pojawiały się w związku z tym duże rozbieżności między raportami z misji a rzeczywistością. Mit jednak się utrzymał, ponieważ A-10 był fotogeniczny, a jego namalowane zęby rekina i brutalna sylwetka doskonale pasowały do medialnej narracji o twardym wojowniku. Legendę podtrzymywali również żołnierze piechoty, którzy zapamiętali A-10 jako „anioła stróża”, bo samolot rzeczywiście wykonywał wiele misji bliskiego wsparcia. Rzeczywiste zniszczenia sprzętowe nie miały aż takiego znaczenia, jak sama widoczna obecność nisko przelatujących A-10 nad polem walki.
Z czasem wojskowi analitycy i historycy zgodzili się, że A-10 był użytecznym narzędziem wsparcia, ale jego legendarna skuteczność przeciwko czołgom była mitem, wykreowanym na potrzeby propagandy. Maszyna odegrała swoją rolę w osłabianiu irackich sił, jednak nie była decydującym czynnikiem w niszczeniu ciężkiego sprzętu. Jako broń psychologiczna i moralne wsparcie piechoty sprawdziła się znakomicie, ale z perspektywy faktycznej skuteczności, jej legenda została nadmiernie rozdmuchana.
Co więcej, pomimo błyskawicznego osiągnięcia dominacji w powietrzu nad okupowanym Kuwejtem już wówczas samolot A-10 okazał się podatny na oddziaływanie obrony przeciwlotniczej wojsk lądowych. W rezultacie po czterech tygodniach operacji, od połowy lutego 1991 roku działania maszyn tego typu ograniczono do rejonów przyfrontowych, a ich pilotom polecono, aby nie schodzili na wysokość poniżej 3000 metrów i nie używali będących ich dumą działek pokładowych.
W sumie podczas „Pustynnej Burzy” utracono sześć A-10, dwa kolejne skasowano na skutek znacznych uszkodzeń, poważne uszkodzenia odniosło około 20 maszyn, a ponad 40 lżejsze, które naprawiono między lotami. Były to najpoważniejsze straty bojowe spośród wszystkich typów samolotów państw koalicji antyirackiej.
Współczesne pole walki: śmiertelna pułapka na „Warthoga”
Jednym z głównych argumentów za jak najszybszym wycofaniem A-10 jest jego niska przeżywalność w warunkach nowoczesnego konfliktu zbrojnego. Współczesne pola walki – zwłaszcza te potencjalne, jak Europa, Tajwan czy Bliski Wschód – są nasycone zaawansowaną obroną przeciwlotniczą krótkiego i średniego zasięgu. Systemy takie jak rosyjski Pancyr-S1, Tor-M2 czy chińskie HQ-17 stanowią realne zagrożenie dla powolnych, nisko lecących maszyn pokroju A-10.
Pomimo ulepszeń w systemach ostrzegania i ograniczonej modernizacji awioniki, A-10 nie jest w stanie skutecznie przeżyć w przestrzeni powietrznej przeciwnika dysponującego nowoczesnym uzbrojeniem. Niska prędkość, brak technologii stealth i ograniczona świadomość sytuacyjna sprawiają, że pilot Warthoga staje się łatwym celem – a tego żadne siły powietrzne nie mogą sobie dziś pozwolić.
Jednym z głównych argumentów za jak najszybszym wycofaniem A-10 jest jego niska przeżywalność w warunkach nowoczesnego konfliktu zbrojnego.
W dobie rosnącej roli bezzałogowców i wielozadaniowych myśliwców piątej generacji, A-10 wypada blado pod względem elastyczności operacyjnej. Tam, gdzie F-35 czy MQ-9 Reaper mogą prowadzić rozpoznanie, uderzenia precyzyjne i działać w środowisku sieciocentrycznym, A-10 to maszyna jednozadaniowa, z bardzo ograniczonym zakresem możliwości. Jej specjalizacja – choć zadowalająca w sterylnych warunkach braku obrony przeciwlotniczej i powietrznego przeciwnika – nie wystarcza do wykonywania złożonych zadań na nowoczesnym polu walki.
Dodatkowo A-10 nie może operować w trudnych warunkach pogodowych i w nocy z taką skutecznością jak nowsze platformy. Jego zdolność do wykrywania i identyfikowania celów jest krokiem wstecz w porównaniu z nowoczesnymi sensorami optycznymi, radarami AESA i systemami sztucznej inteligencji wspierającymi decyzje pilotów.
Koszty utrzymania reliktu
Choć A-10 uchodzi za tanią maszynę w porównaniu z nowoczesnymi myśliwcami, to utrzymywanie starzejącej się floty wiąże się z szybko rosnącymi kosztami. Brak części zamiennych (samolot nie jest produkowany od 1984 r.), konieczność adaptacji przestarzałych systemów do nowych standardów, a także szkolenie pilotów i obsługi technicznej – to wszystko generuje nieproporcjonalne obciążenia budżetowe. Środki te mogłyby zostać przekierowane na rozwój nowych platform, zdolnych do działania w większym zakresie i w ramach w zintegrowanego środowiska wymiany danych o napotkanych celach i zagrożeniach.
Współcześnie A-10 udowodnił swoją niekwestionowaną skuteczność w bliskim wsparciu jedynie w konfliktach o niskiej intensywności, jak Irak czy Afganistan.
Wielozadaniowy F-35, choć drogi, oferuje o wiele większe możliwości niż A-10. Dzięki technologii stealth, zaawansowanej awionice i zdolności do działania w ramach sieci bojowej, może skutecznie wspierać wojska lądowe, nie narażając się na takie zagrożenie jak Warthog. Również rozwój uzbrojenia precyzyjnego i dronów pozwala na prowadzenie działań CAS (Close Air Support) z bezpiecznej odległości i bez obecności pilotów bezpośrednio nad polem walki. Ponadto amerykańskie siły powietrzne realizują obecnie program lżejszego samolotu wsparcia – bardziej przystosowanego do współczesnych konfliktów asymetrycznych, ale także tańszego i elastyczniejszego niż A-10.
Oczywiście nie sposób odmówić A-10 pewnych zasług. W konfliktach takich jak Irak czy Afganistan udowodnił swoją skuteczność w bliskim wsparciu, nierzadko ratując życie walczącym na ziemi żołnierzom. Ale wojna się zmienia. Jego legenda pozostanie, ale sama legenda nie wystarczy, by wygrać wojnę z nowoczesnym przeciwnikiem. Czas więc odesłać Warthoga na zasłużoną emeryturę – zanim sam padnie ofiarą swojej własnej legendy.
Reklama
Zobacz również
Reklama
Reklama
