Marynarka Wojenna Sił Zbrojnych Iranu, o której pisałem wcześniej, a także siły morskie irańskiego Korpusu Strażników Rewolucji mają częściowo podobne obszary odpowiedzialności i zadania, ale różnią się wyposażeniem, a co ważniejsze wyszkoleniem – co wynika z różnic operacyjnych i odmiennych taktycznych sposobów walki obu komponentów.
Łodzie IRGCN
Zgodnie z decyzjami władz najwyższych Marynarka Wojenna Islamskiej Republiki Iranu (angielskojęzyczne określenie Islamic Republic of Iran Navy, IRIN) ma zadania „klasyczne” dla tego rodzaju sił zbrojnych w innych państwach, czyli ochronę i obronę – we współdziałaniu z pozostałymi rodzajami sił zbrojnych Iranu – morskich granic państwa i swobody żeglugi na wodach terytorialnych, a także ochronę interesów państwa na innych akwenach morskich. Z kolei głównym zadaniem Sił Morskich Irańskiego Korpusu Strażników Rewolucji (Islamic Revolutionary Guard Corps Navy, IRGCN) jest zdecydowane odparcie ataku „sił morskich wroga” operujących na wodach Zatoki Perskiej i w Cieśninie Ormuz. Działania IRGCN na tych wodach mają mieć – według poglądów irańskich – charakter asymetryczny (dywersyjny) z wykorzystaniem małych jednostek uderzeniowych oraz bezzałogowców.
Flota Strażników Rewolucji dysponuje bardzo licznymi, małymi, szybkimi jednostkami uderzeniowymi, a obserwując nagrania z ćwiczeń można wywnioskować, że zasadniczą taktyką zgrupowań (rojów) takich środków jest „uderz i uciekaj”. Owe jednostki, mimo bardzo małej wyporności, są uzbrojone w kierowane i niekierowane pociski przeciwokrętowe, torpedy i miny. Niektórzy analitycy określają taktykę IRGCN jako masową „zintegrowaną walkę wielodomenową” (działania nawodne, podwodne i z linii brzegowej) z wykorzystaniem słabych stron przeciwnika. Należy zadać jednak pytanie, czy w środowisku morskim, które z uwagi na właściwości preferuje ruch, jako czynnik walki zbrojnej, działania setek jednostek będą mogły być stale monitorowane i kontrolowane przez dowództwo, tak aby utrzymać tempo działań po pierwszym ataku? Czy w walce z klasycznymi siłami zbrojnymi będzie możliwa koordynacja w czasie i przestrzeni rojów motorówek, podział celów dla nich, raportowanie i rozkazodawstwo, manewr siłami i środkami? Wreszcie – upraszczając wszystko do jednego pytania – czy ilość stanie się w tym przypadku jakością?
Siły morskie Korpusu Strażników Rewolucji
IRGCN powstały w 1985 roku i od początku były przeznaczone do działań na wodach przybrzeżnych i ze względu na brak możliwości pozyskania większych jednostek zaczęły wykorzystywać niewielkie cywilne jednostki pływające, dostosowane do potrzeb poprzez instalację broni maszynowej i wyrzutni rakiet niekierowanych. Do walki „partyzanckiej” na morzu, w tym ataków na statki cywilne, były to środki wystarczające.
Jedna z korwet typu Shahid Soleimani
Podstawą uzbrojenia były od początku łodzie motorowe, początkowo kupowane od producentów: szwedzkie typu Boghammer (zamówiono ponad 50 sztuk) i amerykańskie typu Boston Whaler – Watercraft (zamówiono ponad 40 sztuk). Do obecnych czasów przetrwało zapewne niewiele z oryginalnych jednostek, które zostały zastąpione kopiami budowanymi w lokalnych stoczniach. W kolejnych dekadach Siły Morskie Irańskiego Korpusu Strażników Rewolucji były stopniowo rozbudowane, w miarę jak dowództwo tej formacji zdobywało wpływy w państwie, co zaowocowało pozyskaniem setek nowych jednostek. Szacuje się, że na koniec 2025 roku liczyły nawet do 30 tysięcy najmniejszych platform pływających – motorówek i ścigaczy oraz różnego rodzaju łodzi.
W miarę rozbudowy liczebnej IRGCN, a także możliwości własnego przemysłu stoczniowego, zaczęto zamawiać większe jednostki w irańskich stoczniach, a ich wyposażenie – w Chinach i Koreańskiej Republice Ludowo-Demokratycznej. W 2016 roku ukończono specjalną jednostkę – dwukadłubowy katamaran Shahid Nazeri. Okręt, o specyficznym kształcie nadbudowy, ma wysoko umieszczone lądowisko dla lekkiego śmigłowca, na dziobie stanowisko artyleryjskie, a na rufie żurawik i wyposażenie pomocnicze. Według obserwatorów jest to jednostka testowa, na której badano możliwości katamaranów jako okrętów wojennych oraz transportowa. Taką ocenę może potwierdzać fakt, że po kilku latach rozpoczęto budowę seryjnych okrętów tego rodzaju dla IRGCN.
W 2022 roku rozpoczęto w Iranie budowę większego katamaranu typu Shahid Soleimani. To dwukadłubowa jednostka wielkości małej korwety z nadbudową o kształtach, które mają w założeniu zmniejszać sygnaturę radiolokacyjną. Jednostka została wyposażona w małokalibrowe systemy artyleryjskie i wyrzutnie pocisków pionowego startu. W skład jej jednostki ognia weszły pociski przeciwlotnicze Sayad-2/3 (kopia amerykańskich RIM-66 Standard MR) i Nawab (Kowsar-222), a także pociski przeciwokrętowe Nasr (chińskie C-704) i manewrujące dalekiego zasięgu Ghader. Na rufie zabudowano lądowisko dla śmigłowca średniej klasy masowej (Irańczycy dysponują maszynami typu Agusta AB-212/ASW, ASH-3D Sea King, czy Mi-17). Wyposażenie elektroniczne obejmuje radar obserwacji nawodnej, radary nawigacyjne oraz systemu kierowania ogniem nieustalonych typów. W latach 2022-2025 zbudowano cztery korwety typu Shahid Soleimani.
Drugim typem bojowego katamaranu Strażników Rewolucji jest okręt Abu Mahdi al-Muhandis – klasyfikowany jako okręt rakietowy, dwukrotnie mniejszy od korwet typu Shahid Soleimani. W części dziobowej zamontowano na nim armatę małokalibrową, a na rufie znalazły się wyrzutnie pocisków przeciwlotniczych i przeciwokrętowych, a także lądowisko dla dronów pionowego startu i lądowania. Wyposażenie elektroniczne, podobnie jak na większych korwetach, obejmuje radar obserwacji nawodnej, radary nawigacyjne oraz systemu kierowania ogniem.
Podstawa floty Korpusu Strażników Rewolucji – szybka łódź bojowa z lekkimi pociskami przeciwokrętowymi
Projektem o przeważającym wydźwięku propagandowym – choć nie można odmawiać mu sensu, znając założenia operacyjne i taktyczne IRGCN – była w ostatnich latach przebudowa cywilnych statków na irańskie „bazy – lotniskowce”. Pierwsza taka jednostka, Shahid Roudaki, została przyjęta do służby w 2020 roku. Jest to przebudowany kontenerowiec, który otrzymał na śródokręciu pokład lotniczy, a na dziobie i rufie stanowiska mocowania wyposażenia specjalnego. Uzbrojenie obejmuje lekkie stanowiska artyleryjskie oraz systemy rakietowe: przeciwokrętowe z rakietami No’or (chińskie C-802), a także prawdopodobnie przeciwokrętowe pociski balistyczne (ulepszone rakiety Fateh bazowania lądowego). Jednostka przenosi BSP startujące z wyrzutni, a także różnego rodzaju bojowe jednostki pływające.
Drugi statek, Shahid Mahdavi, został wprowadzony do służby w 2023 roku. Z kolei jego pochodzenie jest południowokoreańskie. Podobnie jak w przypadku pierwszej jednostki, otrzymał pokład lotniczy oraz mocowania uzbrojenia i wyposażenia. Zabudowano wyrzutnie z pociskami przeciwlotniczymi krótkiego zasięgu Nawab, przeciwokrętowymi Qader (ulepszone C-802) i przeciwokrętowymi balistycznymi, a także stanowisko artyleryjskie i podstawy z karabinami maszynowymi.
Trzeci statek, również południowokoreański kontenerowiec, przerobiono w latach 2022-2024 na okręt-bazę bezzałogowców i sił specjalnych o nazwie Shahid Bagheri. Nad ładowniami zamontowano lądowisko dla BSP i śmigłowców z rampą startową, co umożliwia również użycie dronów klasycznego startu i lądowania. We wnętrzu kadłuba przewożone są zarówno małe bojowe jednostki pływające (według niepotwierdzonych informacji także drony podwodne), jak i zaopatrzenie. Uzbrojenie obejmuje stanowisko artyleryjskie, karabiny maszynowe, wyrzutnię pocisków przeciwlotniczych krótkiego zasięgu Nawab oraz rakiety przeciwokrętowe Qader.
Wszystkie trzy to duże jednostki pochodzenia cywilnego, o średniej prędkości, zbudowane bez uwzględnienia norm wojskowych, co zmniejsza ich odporność, jednakże założeniem ich pozyskania jest bazowanie sił dywersyjnych na ich pokładzie z dala od irańskich baz, co jest zgodne z koncepcją użycia IRGCN w działaniach asymetrycznych.
Najliczniejszymi większymi jednostkami pływającymi IRGCN było w ub. roku dziesięć kutrów rakietowych typu Thondor. Zostały zakupione na początku lat 90. w Chinach i dostarczone w latach 1994-1996. Ich uzbrojenie obejmuje armatę małokalibrową, karabiny maszynowe i wyrzutnie chińskich pocisków przeciwokrętowych C-802 lub ich irańskiej kopii No’or. Wyposażenie elektroniczne składa się z radaru obserwacji nawodnej, radaru nawigacyjnego oraz systemu kierowania ogniem i reprezentuje standard lat 80.
Również w Chinach zamówiono serię 20 katamaranów typu China Cat 14 (C 14), które są uzbrojone w armatę małokalibrową i wyrzutnie pocisków niekierowanych lub pociski przeciwokrętowe bliskiego zasięgu Kowsar (chińskie C-701). Większość ma radar obserwacji nawodnej i radar nawigacyjny, na niektórych można zaobserwować obserwacyjne głowice optoelektroniczne. Pierwsze C14 zauważono w służbie w 2000 roku, poza tymi sprowadzonymi z Chin katamarany tego typu budowane były w Iranie. Jednakże dane roczników flot i różnych zestawień jawnych nie wskazują, aby było ich więcej niż 20.
W 2005 roku pojawiły się informacje o nowym typie niewielkiego katamaranu uderzeniowego uzbrojonego w torpedy kal. 533 mm, w tym Hoot. Seria co najmniej 15-20 tych jednostek w wersji podstawowej i zmodyfikowanej Dalaam, została wprowadzona do służby w ostatnich latach. Określa się je również jako platformy dla lekkiego uzbrojenia przenośnego, takiego jak wyrzutnie pocisków przeciwlotniczych lub przeciwpancernych, ponieważ na rufie mają niewielki pokład, z którego można użyć tego rodzaju uzbrojenia.
Drugi typ katamaranu uderzeniowego to Rewzan/Kashdom – określany jako budowana w Iranie wersja rozwojowa typu C14. Zbudowano około 15-20 tych jednostek w kilku seriach. Są uzbrojone w armatę automatyczną, karabin maszynowy, a nowsze również w wyrzutnie rakiet przeciwokrętowych, prawdopodobnie typu Kowsar.
Jedną z najnowszych większych jednostek uderzeniowych jest Shahid Rouhi, mały okręt rakietowy zbudowany w irańskiej stoczni i wprowadzony do służby w 2022 roku. Jego uzbrojenie obejmuje broń maszynową i wyrzutnie pocisków przeciwokrętowych Nasr (chińskie C-704), wyposażenie elektroniczne, czyli radary i system kierowania ogniem, pochodzi najprawdopodobniej z Chin. Do końca ub. roku był jedynakiem, ponieważ nie zauważono kolejnych kutrów tego typu w arsenale IRGCN.
Łódź zanurzalna typu Kajami
Równolegle do wspomnianych zakupów w Chinach, Irańczycy rozpoczęli współpracę z KRLD. W 2002 roku na wyposażeniu IRGCN pojawiły się północnokoreańskie łodzie typu IPS 16, znane lokalnie jako Peykaap I. Te niewielkie i szybkie jednostki monokadłubowe zostały wyposażone w wyrzutnie lekkich torped kal. 324 mm, przeznaczone do rażenia raczej jednostek cywilnych niż okrętów wojennych, a do działań całodobowych mają radar obserwacyjny. Na bazie IPS 16 produkowane są w Iranie jednostki typu Bavar (inna nazwa to Peykaap II) oraz Zolfaghar (Peykaap III) z wyrzutniami pocisków przeciwokrętowych Kowsar lub Nasr (C-701 lub C-704). Większe są motorówki typu IPS 18, znane jako Tir, z karabinem maszynowym i dwoma torpedami kal. 533 mm, o większym zasięgu i sile rażenia, w tym podobno również szybkich typu Hoot.
Ze względu na przyjęte założenia operacyjne i taktyczne działań oraz – co równie ważne – z uwagi na możliwości własnego przemysłu stoczniowego i zbrojeniowego – trzonem floty Korpusu Strażników Rewolucji są niewielkie łodzie motorowe wielu typów, uzbrojone w broń maszynową i wyrzutnie rakiet, z załogą składającą się z dwóch lub trzech ludzi. Jeszcze mniejsze są łodzie hybrydowe uzbrojone w karabiny maszynowe i ręczną broń załogi, w tym granatniki przeciwpancerne. Służą nie tylko do działań szturmowych, ale do stawiania min, transportu ludzi, w tym sił specjalnych, czy ładunków, ale także do działań samobójczych po wypełnieniu kadłuba materiałem wybuchowym.
Produkcję takich jednostek rozpoczęto w Iranie już w latach 90. ub. wieku, na bazie wspomnianych modeli szybkich łodzi motorowych Boghammer i Boston Whaler. Z czasem powstało coraz więcej typów. Pierwsze kopie szwedzkich i amerykańskich platform znane są jako typy odpowiednio Torgah (Taregh) i Ashura I (oznaczenie fabryczne MIG-G-800) oraz Ashura II. Są to jednostki szybkie, osiągające od 80 do 170 km/h, o zasięgu wystarczającym do operowania w Zatoce Perskiej, bezkabinowe, wykonane z materiałów kompozytowych. Uzbrojenie obejmuje karabiny maszynowe i wyrzutnie pocisków niekierowanych plus uzbrojenie ręczne załogi, mają też radar nawigacyjny. Wyprodukowano co najmniej kilkadziesiąt każdego typu. Jednostki te mogą być teoretycznie użyte do stawiania min.
Wizja irańskiej bojowej łodzi zanurzalnej
W Iranie zbudowano również oryginalną konstrukcję znaną jako typ Murce (oznaczenie fabryczne MIG-G-0900), podobnie uzbrojoną, ale wyposażoną w zamkniętą kabinę dla załogi. Dwa inne typy powstały w latach 2002-2003 na bazie włoskich łodzi wyścigowych różnej wielkości, w tym MIL 40 i MIL 55 (oznaczenie pochodzi od długości kadłuba w stopach), opracowywanych przez firmę Fabio Buzzi o prędkości do 120 km/h.
Kilka lat później do służby w IRGCN weszły również kopie holenderskich łodzi motorowych określane jako typ Cougar. Jako najszybsze, rozwijające prędkość ponad 150 km/h, identyfikuje się łodzie typu Seraj budowane na bazie brytyjskich trimaranów ICE Marine Bladerunner 51, zakupionych jako wzór w 2009 roku. Warto podać, że oryginalna konstrukcja Bladerunnera posłużyła do zbudowania przez Irańczyków jednostki przeciwlotniczej, czyli łodzi bojowej wyposażonej w radar kierowania ogniem w sferycznej osłonie na dachu kabiny oraz pionowe wyrzutnie pocisków Nawab krótkiego zasięgu. Pierwsza jednostka tego typu została zaprezentowana w 2023 roku.
Niewiele potwierdzonych informacji można uzyskać o pojazdach podwodnych IRGCN, zarówno tych załogowych, jak i bezzałogowych. W 2000 roku wyprodukowano pierwsze pojazdy podwodne do transportu płetwonurków typu Al-Sabehat, a kilka lat później zaprezentowano nowy, znacznie ulepszony typ. Zarówno jednak liczba, jak i szczegółowe dane na temat tych platform, są jedynie spekulacjami na bazie zdjęć, nagrań i oficjalnych wiadomości. Poza tym, na pewno prowadzone są obecnie prace nad irańskimi dronami nawodnymi i podwodnymi różnego rodzaju i przeznaczenia.
Do zadań patrolowych i porządkowych IRGCN ma kilka typów wolniejszych jednostek o większym zasięgu i autonomii działania. Wniosek taki wypływa z analizy ich konstrukcji, w tym układu napędowego, ale także z porównania liczebności załóg: jednostki uderzeniowe mają od trzech do sześciu ludzi załogi, co oznacza, że są przeznaczone do ataku na cel, po którym wracają do bazy. Patrolowce, wyposażone w słabsze silniki i z kilkunastoosobową załogą operują przez relatywnie dłuższy czas w rejonach odpowiedzialności.
Łodzie bojowe IRGCN – na pierwszym planie wariant przeciwlotniczy
Do wspomnianej klasy należą jednostki typu Pashe produkowane w stoczniach lokalnych pod oznaczeniem fabrycznym MIG-G-1900. Zbudowano je na bazie projektu amerykańskich łodzi rzecznych Riverine Mk II, znanych z wojny w Wietnamie. Ich liczbę określa się na ponad 10. Uzbrojone są w armaty małokalibrowe, a do działań w różnych warunkach mają radar nawigacyjny. Większe, ale wolniejsze, są patrolowce typu Ghaem, oznaczane fabrycznie jako MIG-S-1800. Ponad 10 tego typu jednostek zostało zbudowanych lokalnie; mają uzbrojenie w postaci armaty małokalibrowej i karabinów maszynowych.
Amerykańskiej proweniencji są również szybkie łodzie patrolowo-pościgowe stanowiące kopię typu Marinette Marine Mk 13, produkowaną w Chinach. Serię tych jednostek Irańczycy zakupili w 2006 roku, a następnie wdrożyli produkcję u siebie. Misje poszukiwawczo-ratownicze realizuje z kolei kilka zbudowanych lokalnie nieuzbrojonych jednostek patrolowo-ratowniczych typu Heidar.
Warto dodać, że swoistą ciekawostką są kutry półzanurzalne typu Kajami (Taedong-B) i Gahjae (Taedong-C) uzbrojone w lekkie torpedy. W czasie ataku lub skrytego przejścia mogą się zanurzać tak, że nad powierzchnię wody wystaje tylko osłona kabiny sternika, maszt chrapów i antena radaru. Sześć lub więcej takich jednostek pochodzących z Korei Północnej zostało zauważonych w składzie IRGCN po 2002 roku.
Flota wsparcia IGRCN to trzy średnie okręty desantowe typu Hormuz 24 (numer od nazwy pierwszego okrętu w serii), zbudowane w stoczni południowokoreańskiej w latach 1985-1986. To klasyczne jednostki desantowe o pojemności pozwalającej na przewóz kompanii bojowej i do 14 czołgów.
Ze stoczni holenderskiej pochodzą natomiast dwa mniejsze okręty desantowe typu Hormuz 21, wcielone do służby w Iranie w latach 1984-1985, które mogą służyć również za stawiacze min.
W latach 2011-2020 przyjęto do służby niewielkie jednostki zaopatrzeniowe i transportowe typu Nasser, zbudowane w Iranie. Jako jednostki stosunkowo nowe mają m.in. głowice optoelektroniczne. Co najmniej sześć Nasserów jest w służbie IGRCN, a kolejne miały być budowane. Wszystkie te typy są klasyfikowane jako jednostki niewojskowe, służą do wsparcia bojowników IGRCN na morzu.
Lotnictwo morskie Korpusu Strażników Rewolucji
Lotnictwo, szczególnie operujące nad akwenami morskimi, jest dość drogie w utrzymaniu, szczególnie jeśli chodzi o relację koszt utrzymania – efekt w postaci oczekiwanych zdolności operacyjnych (bojowych). Bardzo dobrze widać to po lotnictwie irańskim, w tym komponentach wszystkich rodzajów sił zbrojnych tego państwa. Embargo na zakup nowych statków powietrznych oraz brak środków na bieżące utrzymanie sprawności samolotów i śmigłowców powoduje stopniową degradację poszczególnych maszyn i to pomimo prób remontów i modernizacji w lokalnych zakładach lotniczych. Do tego dochodzi rywalizacja pomiędzy armią a Korpusem Strażników Rewolucji, którego dowództwo utrzymuje potrzebę posiadania odrębnego komponentu lotnictwa morskiego.
Szahed-278 to kopia amerykańskiego śmigłowca Jet Ranger II zbudowana w Iranie
Eskadra morska IRGCN powstała pod koniec lat 90. i przez kolejne dekady była utrzymywana na podobnym liczebnie poziomie kilkunastu statków powietrznych. Pod koniec ub. roku miała sześć śmigłowców Mi-171 (eksportowy Mi-8AMT), pięć lekkich Bell AB-206 Jet Ranger II, dwa lekkie Shahed-278 (kopia Jet Rangera II) oraz cztery Bell 412EP. Co istotne, jeden lub więcej Mi-171 został przystosowany do przenoszenia i odpalania chińskich pocisków przeciwokrętowych C-802KD. Najnowsze z tej floty są Bell 412EP, a według dostępnych informacji dowództwo IRGCN planowało zakup jeszcze ośmiu tego typu śmigłowców. Używane były również lekkie rosyjskie samoloty-amfibie LA-8 oraz latające ekranoplany Bavar-2 lokalnej produkcji – łącznie około 20-30 maszyn.
Prawdziwy wysyp rodzajów i typów irańskich bezzałogowców powietrznych w ostatnich kilkunastu latach spowodował, że również IRGCN miał komponent dronów różnych klas. Większe BSP to m.in. Ababil-3, Ababil-4 i Ababil-5 oraz Mohajer-4 i Mohajer-6, czyli klasyczne bezzałogowe samoloty o podobnej konfiguracji z dwubelkowym usterzeniem i śmigłem pchającym napędzanym przez silnik spalinowy. Wyższa numeracja przy nazwie oznacza zwykle wersję rozwojową danego aparatu o większych możliwościach. Typy te są przeznaczone są do zadań rozpoznawczych, a Ababil-5 i Mohajer-6 mogą również przenosić lekkie uzbrojenie kierowane w postaci bomb szybujących Qaem lub pocisków przeciwpancernych Almas. Mniejsze rozpoznawcze aparaty to m.in. Yasir będące kopią amerykańskich BSP Scan Eagle. Odnotowano również, że IRGCN ma amunicję krążącą (drony kamikadze) typów Ababil-T oraz rodziny Szahed, w tym Szahed-131 i Szahed-136.
Zobacz również
Reklama
Reklama
