• Autor: Leszek A. Wieliczko
• Opublikowano: 7 marca 2026
• 3 min czytania

65 lat temu, 7 marca 1961 roku, pilot doświadczalny Major Robert M. „Bob” White z Sił Powietrznych Stanów Zjednoczonych (United States Air Force, USAF) w hipersonicznym samolocie doświadczalnym z napędem rakietowym North American X-15 jako pierwszy w historii przekroczył w locie prędkość Ma = 4. White był też pierwszym pilotem, który w X-15 przekroczył prędkość Ma = 5 i Ma = 6 oraz wysokość 200 tys. i 300 tys. stóp (czyli odpowiednio 60 960 i 91 440 metrów). Do czasu pojawienia się promów kosmicznych były to największe prędkości osiągnięte przez skrzydlate załogowe statki powietrzne.

Maj. Robert M. „Bob” White wysiada z kokpitu hipersonicznego samolotu doświadczalnego z napędem rakietowym North American X-15 po jednym z lotów.

Podczas rekordowego lotu 7 marca White leciał samolotem X-15-2 (56-6671), czyli drugim z trzech zbudowanych egzemplarzy X-15. Jego zrzut z samolotu-nosiciela NB-52B (52-008; był to jeden z dwóch NB-52, czyli zmodyfikowanych bombowców Boeing B-52 Stratofortress, wykorzystywanych przez NASA w programie X-15) nastąpił nad wyschniętym jeziorem Silver Lake na granicy Kalifornii i Nevady. Silnik rakietowy Reaction Motors XLR99-RM-1 o ciągu maksymalnym 253,55 kN pracował przez 127 sekund. White osiągnął prędkość Ma = 4.43 (4674 km/h) i wysokość 23 607 metrów. X-15-2 wylądował w Edwards Air Force Base w Kalifornii po ośmiu minutach i 34,1 sekundy od uwolnienia spod skrzydła NB-52B. Był to 34. lot w programie X-15.

Samolot doświadczalny X-15-1 (56-6670) podwieszony na pylonie pod skrzydłem Boeinga NB-52A (52-003) podczas lotu 13 kwietnia 1960 roku. Był to pierwszy lot Maj. White’a (a 12. w ogóle) w programie X-15.

23 czerwca tego samego roku Maj. White w tym samym egzemplarzu X-15-2, zrzuconym z samolotu-nosiciela NB-52A (52-003) nad Mud Lake w Nevadzie, osiągnął prędkość Ma = 5,27 (5797 km/h) i wysokość 32 827 metrów, jako pierwszy przekraczając Ma = 5. Lot trwał 10 minut i 5,7 sekundy. Był to 38. lot w programie X-15.

Samolot doświadczalny X-15-2 (56-6671), w którym Maj. Bob White jako pierwszy pilot w historii przekroczył prędkości Ma = 4, Ma = 5 i Ma = 6.

Następnie 9 listopada White także w samolocie X-15-2 zrzuconym z NB-52B (52-008) na Mud Lake osiągnął prędkość Ma = 6.04 (6586 km/h) i wysokość 30 968 metrów, po raz pierwszy przekraczając Ma = 6. Lot trwał 9 minut i 31,2 sekundy. Był to 45. lot w programie X-15.

Samolot doświadczalny X-15-2 (56-6671) ląduje na wyschniętym jeziorze Rogers Dry Lake w Edwards Air Force Base w Kalifornii po jednym z lotów.

Z kolei podczas 62. lotu w programie X-15 White w samolocie X-15-3 (55-6672) osiągnął wysokość 95 936 metrów (314 750 stóp), co było ówczesnym rekordem wysokości dla skrzydlatych załogowych statków powietrznych uznanym przez Międzynarodową Federację Lotniczą (Fédération Aéronautique Internationale, FAI). Bob White wykonał w sumie 16 lotów w programie X-15.